Soorten brandblussers en hun blusmiddelen

Er bestaan verschillende soorten brandblussers die zijn ontworpen om verschillende soorten brand te bestrijden, van alledaagse materialen zoals papier en hout tot elektrische apparatuur, brandbare vloeistoffen, bakolie en brandbare metalen.

In Nederland worden branden volgens NEN-EN 2 ingedeeld in vijf brandklassen: A, B, C, D en F. Elektrische branden vormen geen afzonderlijke brandklasse, maar voor branden waarbij elektrische installaties of apparatuur betrokken zijn, moet een geschikt blusmiddel worden gebruikt.

Omdat de brandbare stoffen en de omstandigheden waarin een brand ontstaat verschillen, zijn ook verschillende blusmiddelen nodig om een brand effectief te bestrijden. Het gebruik van een ongeschikte brandblusser kan niet alleen ineffectief zijn, maar kan de brand ook verergeren en levens in gevaar brengen.

De belangrijkste brandklassen zijn:

In Nederland moeten brandblusvoorzieningen worden afgestemd op de aanwezige brandrisico's en de kenmerken van het gebouw of de arbeidsplaats. De NEN 4001 geeft richtlijnen voor de keuze en plaatsing van draagbare en verrijdbare blustoestellen.

Brandblussers moeten goed bereikbaar en duidelijk herkenbaar zijn en zo worden geplaatst dat ze in geval van brand snel kunnen worden gebruikt.

Scutum kan bedrijven helpen bij het selecteren, installeren en onderhouden van geschikte brandblussers, afgestemd op de risico's in verschillende ruimtes en op de geldende eisen voor brandveiligheid.

Waterblussers bestrijden branden met een krachtige waterstraal. Het water koelt de brandende materialen door de warmte die tijdens de verbranding ontstaat op te nemen. Naarmate de temperatuur daalt, vertraagt de verbranding totdat het vuur volledig is gedoofd.

Het gebruikte blusmiddel is eenvoudig: H₂O, oftewel water. Het water koelt de brand door warmte aan het brandende materiaal te onttrekken.

Waterblussers zijn voornamelijk geschikt voor brandklasse A, bijvoorbeeld branden van hout, papier, karton en textiel.

Kantoren kunnen bijvoorbeeld gevoelig zijn voor dit type brand door de aanwezigheid van papier, meubilair en andere brandbare materialen.

Een waterblusser moet altijd worden gebruikt volgens de instructies op het apparaat. Bij de betreffende modellen wordt eerst de veiligheidspen verwijderd, waarna de slang of spuitmond op de basis van de vlammen wordt gericht en de hendel wordt ingedrukt.

Afhankelijk van het type en de certificering zijn schuimblussers geschikt voor brandklasse A en B, dus voor branden van vaste brandbare stoffen en bepaalde brandbare vloeistoffen.

Bij een brand van vaste stoffen moet de straal op de basis van de vlammen worden gericht. Bij een brand van een brandbare vloeistof moet het schuim voorzichtig worden aangebracht, zodat de brandende vloeistof niet onnodig wordt verspreid.

Poederblussers bestrijden brand door de chemische kettingreactie van de verbranding te onderbreken en de vlammen van de brandstof te isoleren.

Afhankelijk van het gebruikte poeder kunnen poederblussers geschikt zijn voor verschillende brandklassen. Moderne ABC-poeders bevatten bijvoorbeeld vaak monoammoniumfosfaat, dat ingrijpt op de chemische reactie van de verbranding en helpt de vlammen te doven.

Afhankelijk van het type en de certificering kunnen poederblussers worden gebruikt bij brandklasse A, B en C. Er bestaan ook specifieke poeders voor brandklasse D, oftewel metaalbranden.

Bepaalde poederblussers kunnen bovendien worden gebruikt bij elektrische apparatuur, mits de brandblusser daarvoor geschikt en goedgekeurd is.

Poederblussers zijn zeer veelzijdig en daardoor nuttig in omgevingen waar verschillende brandrisico's aanwezig zijn.

Poeder heeft echter ook nadelen. Het kan bij inademing in grote hoeveelheden schadelijk of irriterend zijn en kan elektronische apparatuur vervuilen of beschadigen. Daarom moet het gebruik ervan zorgvuldig worden afgewogen in ruimtes met gevoelige apparatuur.

CO₂-blussers zijn bijzonder geschikt voor bepaalde branden waarbij elektrische installaties en apparatuur betrokken zijn, mits de gebruikte blusser daarvoor is goedgekeurd.

Daarom worden ze vaak toegepast in ruimtes met computers, elektrische schakelkasten, elektronische apparatuur en andere gevoelige installaties.

Een belangrijk voordeel van CO₂ is dat het geen residu achterlaat. Hierdoor wordt het risico op schade aan gevoelige apparatuur door resten van het blusmiddel beperkt.

CO₂-blussers zijn doorgaans herkenbaar aan een zwarte markering.

Voordat een CO₂-blusser bij elektrische apparatuur wordt gebruikt, moet de stroomvoorziening indien mogelijk en veilig worden uitgeschakeld. Richt vervolgens de blusmond op de basis van de brand en bedien de hendel volgens de instructies van de fabrikant.

Blussers met natte chemicaliën gebruiken een oplossing die doorgaans is gebaseerd op kaliumacetaat (CH₃CO₂K) en rechtstreeks op de brand wordt gespoten. Sommige samenstellingen kunnen ook kaliumcitraat of kaliumbicarbonaat bevatten.

Het blusmiddel werkt op twee manieren. Eerst koelt het de vlammen af en verlaagt het de temperatuur, waardoor de verbranding vertraagt. Vervolgens vormt het een beschermende laag op het oppervlak van de brandstof. Deze laag vormt een barrière tussen de vlammen en de brandstof en helpt herontsteking te voorkomen.

Het blusmiddel wordt als een fijne nevel verspreid om brandende olie of vet af te koelen zonder gevaarlijke spatten te veroorzaken.

Blussers met natte chemicaliën zijn bijzonder effectief bij brandklasse F, veroorzaakt door bakolie en -vet in bijvoorbeeld friteuses en andere keukenapparatuur.

In dergelijke situaties is het gebruik van water uiterst gevaarlijk. Wanneer water in contact komt met hete olie, kan het onmiddellijk verdampen en de brandende olie krachtig verspreiden. Hierdoor kan de brand zich snel uitbreiden en kunnen ernstige brandwonden ontstaan.

Blussers met natte chemicaliën bedekken de brandende olie en het vet, schermen deze af van de vlammen en helpen de verbranding te stoppen.

Veel automatische systemen beschikken over een glazen ampul of een ander thermisch activeringselement. Wanneer de temperatuur als gevolg van een brand stijgt, wordt het activeringselement geactiveerd en komt het blusmiddel vrij.

Afhankelijk van het systeem kunnen verschillende blusmiddelen worden gebruikt, waaronder poeder.

Automatische blussystemen kunnen vooral de bescherming verbeteren van onbemande of weinig gebruikte ruimtes. Ze kunnen bijvoorbeeld worden toegepast in bepaalde technische ruimtes, opslagruimtes of andere zones waar niet voortdurend mensen aanwezig zijn.

De meest geschikte oplossing hangt af van het type brandrisico, de kenmerken van de te beschermen ruimte en het gebruikte systeem.

Een steeds belangrijker brandrisico, zowel in bedrijven als in woningen, zijn branden van lithium-ionbatterijen. Deze batterijen worden onder andere gebruikt in mobiele telefoons, laptops, elektrische fietsen, elektrische scooters en elektrisch gereedschap.

Brandblussers die specifiek voor dit type brand zijn ontwikkeld, kunnen blusmiddelen op waterbasis met vermiculiet gebruiken, die als een fijne nevel worden verspreid.

Het water zorgt voornamelijk voor de koeling van de batterij en beperkt de temperatuurstijging, terwijl de vermiculietdeeltjes een beschermende laag rond de batterij kunnen vormen.

Deze laag helpt de batterij te isoleren en het risico op herontsteking te verminderen.

Een van de blusmiddelen die voor dit soort branden wordt gebruikt, is Aqueous Vermiculite Dispersion (AVD), een waterige vermiculietdispersie.

Vermiculiet is een natuurlijk mineraal dat onder andere ook in de tuinbouw wordt gebruikt.

Branden van lithium-ionbatterijen vormen een bijzondere uitdaging, omdat batterijen opnieuw kunnen ontbranden nadat de brand ogenschijnlijk is gedoofd. Dit kan onder andere worden veroorzaakt door een fenomeen dat bekendstaat als thermal runaway (thermische runaway).

Conventionele brandblussers zijn daarom niet automatisch geschikt voor alle branden waarbij lithium-ionbatterijen betrokken zijn. In ruimtes waar dergelijke batterijen worden gebruikt, opgeladen of opgeslagen, moet worden beoordeeld of specifieke blusmiddelen en aanvullende brandveiligheidsmaatregelen nodig zijn.

Elk type brandblusser werkt in op een of meer elementen van de branddriehoek: warmte, brandstof en zuurstof.

Inzicht in de werking van de verschillende blusmiddelen maakt duidelijk waarom het zo belangrijk is om de juiste brandblusser te kiezen en waarom een verkeerd blusmiddel gevaarlijk kan zijn.

Het kiezen van de juiste brandblusser is essentieel voor zowel de veiligheid van personen als de bescherming van gebouwen en bedrijfsmiddelen.

Verschillende brandrisico's vereisen verschillende blusmethoden en -middelen. Het gebruik van een ongeschikte brandblusser kan het gevaar vergroten of bijdragen aan de verspreiding van de brand.

In Nederland moet de keuze en plaatsing van brandblusvoorzieningen worden afgestemd op de aanwezige risico's, de bestemming van het gebouw en de specifieke omstandigheden ter plaatse. De NEN 4001 biedt richtlijnen voor de keuze en plaatsing van draagbare en verrijdbare blustoestellen.

Ook de Arbowetgeving en de Arbo-regelgeving spelen een belangrijke rol bij de brandveiligheid op de werkplek. Werkgevers moeten de brandrisico's binnen hun organisatie beoordelen en passende maatregelen nemen om werknemers en andere aanwezigen te beschermen.

Een goede opleiding, regelmatig onderhoud en duidelijke signalering zorgen er bovendien voor dat brandblussers in geval van nood snel kunnen worden gevonden en correct kunnen worden gebruikt.

Brandblussers moeten regelmatig worden gecontroleerd en onderhouden volgens de geldende voorschriften en normen. Onderhoud en controle moeten worden uitgevoerd door daarvoor bevoegde of deskundige partijen, zodat de blusmiddelen betrouwbaar inzetbaar blijven.

Door inzicht te hebben in de verschillende blusmiddelen en hun werking kunnen bedrijven hun brandveiligheid verbeteren, hun gebouwen en bedrijfsmiddelen beschermen en zich beter voorbereiden om bij brand snel en veilig te reageren.

Wacht niet tot er brand uitbreekt voordat u actie onderneemt. Neem contact op met Scutum om de brandveiligheidsbehoeften van uw bedrijfspand te beoordelen, de juiste brandblussers te selecteren en de installatie en het onderhoud ervan te organiseren.

Zo kunt u ervoor zorgen dat uw bedrijfspand beschikt over de juiste blusmiddelen voor de verschillende brandrisico's waaraan het kan worden blootgesteld.