Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w przedsiębiorstwie: kompletny przewodnik dotyczący zgodności z przepisami

Pożar w biurze typu open space, magazynie lub warsztacie może stać się śmiertelnie niebezpieczny w ciągu zaledwie kilku minut. Toksyczne dymy zabijają na długo przed pojawieniem się płomieni. Podczas niedawnego pożaru w magazynie logistycznym w regionie Lyonu to właśnie brak sprawnego systemu oddymiania spowodował chaotyczną ewakuację, w wyniku której kilka osób odniosło lekkie obrażenia. Taki scenariusz zdarza się częściej, niż mogłoby się wydawać.

Zniszczenie pomieszczeń, zapasów, danych cyfrowych, wstrzymanie produkcji, utrata klientów… Średni koszt pożaru w zakładzie przemysłowym przekracza 250 000 €. A ubezpieczenie nie pokrywa wszystkiego, wręcz przeciwnie. Bez planu ciągłości działania płynność finansowa załamuje się w ciągu kilku tygodni.

W przypadku naruszenia obowiązków w zakresie bezpieczeństwa, kierownictwo ponosi bezpośrednią odpowiedzialność cywilną i karną. Oprócz sankcji, trwałe szkody ponosi również reputacja przedsiębiorstwa. Podwykonawca przemysłowy z północy Francji stracił trzy duże kontrakty w miesiącach po głośnym pożarze, nie z powodu samego zdarzenia, ale dlatego, że raporty z kontroli ujawniły powtarzające się niezgodności.

Ramy prawne: jakie są Państwa obowiązki?

Przepisy dotyczące zapobiegania pożarom w przedsiębiorstwie opierają się na kilku warstwach prawnych. Zrozumienie tej struktury jest niezbędne, aby niczego nie pominąć.

Kodeks pracy: wspólna podstawa dla wszystkich

Kodeks pracy nakłada na każdego pracodawcę obowiązek osiągnięcia określonego rezultatu w zakresie bezpieczeństwa. W praktyce nie wystarczy wdrożyć środki: musisz wykazać ich skuteczność. Jest to kwestia, którą wielu menedżerów nie docenia.

Trzy filary składają się na ten obowiązek:

• Ocena ryzyka pożarowego musi znaleźć się w Państwa DUERP (Jednolitym dokumencie oceny ryzyka zawodowego). Nie jako ogólna wzmianka, ale jako szczegółowa analiza w podziale na strefy, rodzaje działalności i wyposażenie.
• Wdrożenie odpowiednich środków zapobiegawczych: gaśnice, alarmy, instrukcje, szkolenia.
• Identyfikowalność tych działań poprzez rejestr bezpieczeństwa i raporty z okresowych kontroli.

W praktyce wiele firm nie wie, do której kategorii faktycznie należy, zwłaszcza po przeprowadzeniu prac remontowych lub zmianie profilu działalności. Warto wyrobić sobie nawyk sprawdzania swojej klasyfikacji w właściwej komisji ds. bezpieczeństwa lub w urzędzie prefektury.

Posiadanie odpowiedniego sprzętu to za mało. Musi on być jeszcze dostosowany do potrzeb, prawidłowo zainstalowany i regularnie konserwowany. Oto trzy filary techniczne bezpieczeństwa przeciwpożarowego w przedsiębiorstwie.

System wykrywania pożaru stanowi pierwszą linię obrony. Jego zadaniem jest jak najwcześniejsze wykrycie ogniska pożaru i uruchomienie alarmu, zanim sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Przepisy wyróżniają pięć rodzajów systemów alarmowych, od najprostszych po najbardziej zaawansowane:

• Typ 4: prosty sygnalizator dźwiękowy uruchamiany ręcznie. Przeznaczony do małych obiektów.
• Typ 3: ręczne wyzwalacze połączone z tablicą sygnalizacyjną.
• Typy 2b, 2a i 1: systemy automatycznego wykrywania (SDI) o rosnącym stopniu pokrycia. Typ 1, najbardziej kompleksowy, obejmuje cały budynek.

Często pomijany aspekt: konserwacja. Zabrudzony czujnik, rozładowana bateria, kabel odłączony podczas prac remontowych… W praktyce zauważamy, że 30–40% nieprawidłowości zgłaszanych podczas okresowych kontroli dotyczy podstawowych zaniedbań konserwacyjnych. Kontrola przeprowadzona przez wykwalifikowanego specjalistę jest obowiązkowa i musi zostać odnotowana w rejestrze bezpieczeństwa.

Gaśnica pozostaje podstawowym narzędziem pierwszej pomocy. Podstawowa zasada: jedna gaśnica na 200 m² powierzchni użytkowej, przy czym na każdym poziomie musi znajdować się co najmniej jedna gaśnica (art. 4227-29). Jednak wybór typu gaśnicy jest równie istotny:

• Woda rozpylona z dodatkiem: skuteczna w przypadku pożarów materiałów stałych (klasa A) i łatwopalnych cieczy (klasa B).
• Proszek uniwersalny: obejmuje klasy A, B i C, ale tworzy nieprzezroczystą chmurę, która utrudnia ewakuację i uszkadza sprzęt elektroniczny.
• CO2: idealny do pożarów pochodzenia elektrycznego i pomieszczeń technicznych. Czysty, bez pozostałości.

Każda gaśnica musi być widoczna, dostępna i oznakowana. Obowiązkowa jest coroczna kontrola przez certyfikowanego technika, a co dziesięć lat należy przeprowadzić kompleksowy przegląd (ponowne badanie lub wymiana).

Dym jest główną przyczyną śmiertelności podczas pożaru. Systemy oddymiania mają na celu jego usunięcie, aby zapewnić drożność dróg ewakuacyjnych i ułatwić działania służb ratowniczych.

Występują dwie główne grupy takich systemów:

• Naturalne odprowadzanie dymu: otwory wentylacyjne na dachu i otwierane elementy elewacji. Skuteczny w przypadku budynków parterowych lub niskich.
• Mechaniczne odprowadzanie dymu: silnikowe wyciągi, niezbędne w budynkach wysokich lub parkingach podziemnych.

Roczna konserwacja jest obowiązkowa. W praktyce systemy naturalnego oddymiania są szczególnie podatne na awarie: klapy zablokowane przez korozję, niesprawne siłowniki pneumatyczne, otwory wentylacyjne zatkane przez instalacje techniczne dodawane z biegiem czasu. Są to usterki ciche, niewidoczne aż do dnia, w którym system zostanie naprawdę wykorzystany.

Sprzęt nie ma żadnej wartości bez rygorystycznej organizacji. To właśnie czynnik ludzki decyduje o tym, czy ewakuacja przebiegnie w sposób uporządkowany, czy też wywoła panikę.

Plan ewakuacyjny to dokument graficzny, który musi znajdować się na każdym poziomie budynku, w pobliżu schodów, wind oraz w strefach przejściowych. Jego treść jest znormalizowana:

• Trasy ewakuacyjne i wyjścia awaryjne.
• Lokalizacja gaśnic, ręcznych wyzwalaczy alarmu i punktów zbiórki.
• Zasady bezpieczeństwa na wypadek pożaru.

Zasady bezpieczeństwa muszą być jasne, proste i dostosowane do Państwa placówki. Należy unikać ogólnych dokumentów pobranych z Internetu: jeśli nie odzwierciedlają one rzeczywistej sytuacji w Państwa lokalu, tracą one wszelką użyteczność i narażają Państwa na konsekwencje w przypadku kontroli.

Gdy korytarz wypełnia dym, jedyną pomocą w orientacji jest oświetlenie awaryjne. BAES (autonomiczne bloki oświetlenia awaryjnego) wyznaczają drogi ewakuacyjne i wyjścia awaryjne. Muszą one pozostawać włączone przez cały czas i mieć minimalną autonomię wynoszącą jedną godzinę w przypadku awarii zasilania.

Normatywne piktogramy uzupełniają ten system: zielone strzałki kierunkowe wskazujące wyjścia, czerwone piktogramy wskazujące sprzęt przeciwpożarowy. Muszą być widoczne zarówno w dzień, jak i w nocy.

Nawet najlepsza instalacja na świecie nie przyda się, jeśli nikt nie będzie wiedział, jak się zachować. Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie jest tylko dodatkiem: to obowiązek wynikający z przepisów prawa i kluczowy element ochrony.

Należy również pamiętać o szczególnych grupach osób: pracownikach niepełnosprawnych, gościach, pracownikach tymczasowych i podwykonawcach. Należy z wyprzedzeniem zadbać o ich potrzeby w Państwa organizacji.

Przepisy nakładają obowiązek przeprowadzania ćwiczeń ewakuacyjnych co najmniej raz na sześć miesięcy. Nie jest to tylko formalność: to jedyny sposób, aby sprawdzić sprawność Państwa organizacji w rzeczywistych warunkach.

Dobrze przeprowadzone ćwiczenie pozwala:

• Wykształcić automatyczne reakcje u osób przebywających w budynku.
• Zidentyfikować wąskie gardła (zablokowane drzwi, zatłoczone klatki schodowe, wadliwa sygnalizacja).
• Sprawdzenie równoczesnego działania systemów alarmowych i oddymiających.
• Zmierzyć czas ewakuacji i porównać go z założeniami.

Zmieniaj scenariusze (pożar w pomieszczeniu technicznym, na parkingu, podczas przerwy obiadowej), aby uniknąć efektu rutyny. Zawsze identyczne ćwiczenie nie sprawdza już niczego.

Rejestr bezpieczeństwa jest często pomijany. A przecież to właśnie ten dokument zawiera wszystkie informacje dotyczące działań w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Jest to również pierwszy dokument, o który prosi inspektor pracy lub rzeczoznawca ubezpieczeniowy po wystąpieniu szkody.

Musi on zawierać co najmniej:

• Daty i wyniki okresowych kontroli i weryfikacji wszystkich urządzeń (gaśnice, alarmy, systemy oddymiania, BAES).
• Protokoły z ćwiczeń ewakuacyjnych wraz z zmierzonym czasem ewakuacji i uwagami.
• Daty i zaświadczenia o szkoleniach personelu.
• Raporty z akredytowanych organów kontrolnych.

W razie szkody niekompletny lub brakujący rejestr może spowodować odmowę pokrycia kosztów przez ubezpieczyciela i znacznie zwiększyć Państwa odpowiedzialność prawną. To nie jest dokumentacja administracyjna: to Państwa zabezpieczenie.

Ochrona Twojej firmy przed ryzykiem pożarowym opiera się na czterech nierozerwalnie powiązanych filarach: dokładnej ocenie ryzyka, odpowiednim i konserwowanym sprzęcie, sprawdzonej organizacji ewakuacji oraz przeszkolonym i zaangażowanym personelu. Żaden z tych filarów nie działa w izolacji.

Zgodność z przepisami nie jest celem samym w sobie, lecz ciągłym procesem. Najbardziej odporne przedsiębiorstwa to te, które podchodzą do bezpieczeństwa przeciwpożarowego w sposób proaktywny, włączając zapobieganie do codziennego funkcjonowania, zamiast reagować dopiero po zdarzeniu lub kontroli.

Chcesz sprawdzić, czy Twoje obiekty są zgodne z przepisami? Eksperci Scutum przeprowadzają kompleksowe audyty bezpieczeństwa przeciwpożarowego i wspierają Cię w procesie dostosowania do przepisów, od wstępnej oceny po konserwację sprzętu. 

Skontaktuj się z nami , aby omówić swoją sytuację i opracować plan działania dostosowany do Twoich potrzeb.